Organizer
Modern Poland Foundation

Uczę obcokrajowców języka polskiego. Na bazie fragmentów powieści, opowiadań, felietonów przygotowuję różne ćwiczenia/pytania/testy dla uczniów. Służy to nie tylko wzbogacaniu słownictwa i doskonaleniu rozumienia tekstu, ale też umożliwia kontakt z polską kulturą. Czy to, co robię, jest dozwolone? Czy mogę takie materiały umieścić na darmowej platformie internetowej dla obcokrajowców uczących się polskiego?

Tematy: dozwolony cytat / art. 29 pr. aut. / art. 27 pr. aut. / dozwolony użytek edukacyjny / fragment utworu / strona internetowa / korzystanie z cudzej twróczości / szkoła / prywatna szkoła / nauczyciel / wykorzystanie fragmentu utworu / praca w grupie / wykorzystanie cudzego utworu we własnych materiałach / wykorzystanie fragmentu cudzego utworu / materiały do prowadzenia zajęć / wykorzystanie fragmentu cudzego utworu we własnych materiałach / publikowanie materiałów do prowadzenia zajęć w internecie

Poszukując odpowiedzi na powyższe pytania trzeba przede wszystkim wyraźnie odróżnić korzystanie z opisanych materiałów na potrzeby dydaktyczne w relacji nauczyciel-uczniowie oraz rozpowszechnianie ich na publicznie dostępnych stronach internetowych.

W pierwszym przypadku może dojść do zastosowania przepisów o dozwolonym użytku. Art. 27 prawa autorskiego pozwala m.in. instytucjom oświatowym korzystać m.in. w celach dydaktycznych z rozpowszechnionych utworów w oryginale i w tłumaczeniu. Instytucje te mogą także sporządzać egzemplarze fragmentów rozpowszechnionych utworów. Jeżeli zatem opisane działania odbywają się w ramach działalności instytucji oświatowej w jej celach dydaktycznych, to nie wymagają one uzyskiwania zgody, ani zapłaty wynagrodzenia twórcom i wydawcom. Pojawiają się jednak wątpliwości, co dokładnie należy rozumieć pod pojęciem „instytucji oświatowej”. Niektórzy wykluczają z tego pojęcia podmioty prowadzące komercyjną działalność edukacyjną (szkoły językowe).

Osobne wątpliwości wynikają z tego, że poza art. 27 pr. aut. do omawianej działalności zastosowanie może znaleźć także art. 29 ust. 2, który pozwala umieszczać, m.in. w celach dydaktycznych rozpowszechnione drobne utwory lub fragmenty większych utworów w podręcznikach i wypisach (podobny ust. 2^1 pozwala to czynić w antologiach). Co istotne, w takim przypadku twórca zachowuje prawo do wynagrodzenia, choć nadal nie jest potrzebna jego zgoda na korzystanie z utworu.

Ponieważ zakres pojęcia „podręcznik”, „wypis” i „antologia” nie jest ściśle ustalony, można sobie wyobrazić interpretację, zgodnie z którą stworzenie opisanych w pytaniu materiałów będzie wymagało zapłaty wynagrodzenia, niezależnie od tego, że ich wykorzystanie w nauczaniu byłoby dozwolone bez dodatkowej zapłaty na podstawie art. 27 pr.aut.

Wykorzystanie (fragmentów) cudzych utworów we własnych materiałach reguluje poza tym art. 29 ust. 1 pr. aut. dotyczący dozwolonego cytowania. Będzie on miał zastosowanie, jeżeli przedmiotowe materiały nie zostaną uznane za podręczniki, wypisy, ani antologie. Przepis ten wymaga spełnienia kilku kryteriów, które opisywaliśmy w odpowiedziach na poprzednie pytania dotyczące cytowania.

Żaden z przepisów dozwolonego użytku nie zezwala na umieszczanie cudzych utworów w Internecie. Jeżeli jednak dojdzie do wykorzystania (fragmentów) cudzych utworów w przedmiotowych materiałach zgodnie z art. 29 ust. 1 albo 2, to taki materiał może być swobodnie udostępniany przez jego twórcę. Jest to bowiem utwór osobny w stosunku do wykorzystanych w nim utworów (tzw. utwór z zapożyczeniami). Innymi słowy, autor książki zawierającej dozwolone cytaty z cudzych utworów może ją umieścić w Internecie.

Zatem, opisana w pytaniu działalność nie będzie wymagała zgody uprawnionych ani zapłaty im wynagrodzenia, jeżeli materiały nie mogą zostać uznane za podręczniki, wypisy ani antologie, a cudze utwory zostały w nich umieszczone zgodnie z przesłankami dozwolonego cytatu. Wtedy, materiały te mogą być wykorzystywane nie tylko podczas lekcji, ale też umieszczane w Internecie.

dr Krzysztof Siewicz

Wróć do listy pytań.