Organizator
Fundacja Nowoczesna Polska
Avatar

Po Kongresie Obywatelskim: jak być podmiotowym w cyberświecie?

21 listopada 2012 14:29
Jaroslaw Lipszyc

Jednym z wydarzeń Konkresu Obywatelskiego był warsztat „Podmiotowość w cyberświecie”. Warsztat ten prowadzony był przez Katarzynę Szymielewicz (Fundacja Panoptykon), Michała „ryśka” Woźniaka (Fundacja Wolnego i Otwartego Oprogramowania) i Jarosława Lipszyca (Fundacja Nowoczesna Polska). W warsztatach wzięli udział Jacek Wojnarowski, Konrad Gliściński, Kamil Śliwowski, Krzysztof Siewicz, Paweł Łuków, Grzegorz Stunża, Marek Zibrow, Dominik Batorski, Marcin Zaród, Paweł Krawczyk, Agata Wacławik-Wejman, Agata Jałosińska, Marta Poślad oraz Harcesz.

Prace warsztatu podzielono na 5 etapów. Rozpoczęliśmy od krótkiego wykładu prof. Pawła Łukowa, który zdefiniował pojęcie podmiotowości w kontekście komunikacji przez media. Następnie w trybie roboczym pracowano po kolei nad określeniem problemów, a następnie projektowaniem sugerowanych rozwiązań w sferach edukacji, infrastruktury i prawa.

Na początku uczestnicy warsztatu zbudowali listę kluczowych problemów związanych z budowaniem podmiotowości obywateli w sferze komunikacji i mediów. Najczęściej pojawiającym się problemem była utrata prywatności, z której wywodzono szereg problemów szczegółowych. Ogromnym zagrożeniem wydawała się także centralizacja infrastruktury komunikacyjnej: centralnie zarządzane sieciami i zapośredniczanie komunikacji przez pośredników i dostawców usług. Efektem tej centralizacji są zjawiska prywatyzacji informacji i jej obiegu, które wiążą się z utratą kontroli obywatelskiej nad kanałami komunikacji. Te negatywne zjawiska potęgowane są przez braki kompetencyjne na różnych poziomach, w szczególności w zakresie rozumienia działania mediów cyfrowych. Wymieniono między innymi powszechne mylenie publicznych i prywatnych kanałów komunikacji, brak zdolności do tworzenia i kontrolowania infrastruktury komunikacyjnej, wreszcie wysokie tempo zmian skutkujące koniecznością nieustannego podnoszenia kompetencji. Osobną sferą wymienianych problemów były te związane z rolą państwa: niedopasowanie prawa do rozwijających się technologii komunikacyjnych, brak gwarancji praw podstawowych w sferze komunikacji oraz niedostateczny rozwój publicznej infrastruktury komunikacyjnej pozwalającej na bardziej partycypacyjne modele podejmowania decyzji. Za szczególnie groźne zjawiska uznano rozwój różnego typu nowych mechanizmów cenzury, takich jak np. filtrowanie, budowanie zamkniętych środowisk komunikacyjnych („information bubble”).

W sferze edukacji uczestnicy warsztatu jako warunki brzegowe uzyskania podmiotowości wskazywali przede wszystkim brak adekwatnych kompetencji medialnych. Uwagi koncentrowały się wokół konieczności wzmocnienia roli i miejsca szeroko rozumianej edukacji medialnej, zarówno w szkołach jak i poza nimi, od przedszkola po kształcenie przez całe życie. Jako kluczowe kompetencje wskazano krytyczne myślenie, budowanie poczucia własnej wartości, językowe oraz wszystkie kompetencje służące przejmowaniu kontroli nad infrastrukturą komunikacyjną. Jednocześnie jednak wskazywano, że XIX-wieczny system szkolnictwa sam w sobie uprzedmiatawia ucznia, i konieczna jest jego zasadnicza reforma poprzez wzmacnianie edukacji nieformalnej i pozasystemowej oraz implementację takich rozwiązań do systemu szkolnictwa formalnego. Wśród koniecznych rozwiązań wskazano w szczególności dostęp do wolnych zasobów edukacyjnych i technologii wspomagających proces nauczania.

W sferze infrastruktury warunki brzegowe zidentyfikowane przez uczestników Warsztatu to między innymi: – decentralizacja infrastruktury na każdym poziomie (w odróżnieniu od zcentralizowanej obecnie infrastruktury) – otwarte standardy kanałów informacyjnych i komunikacyjnych (w tym nowych mediów – dotyczy to również sieci społecznościowych, które powinny się komunikować pomiędzy dostawcami) – ochrona prywatności zintegrowana z usługami i włączona domyślnie (np. ustawienia Facebooka) – publiczny, darmowy dostęp do Internetu szerokopasmowego – w tym publiczne, darmowe, otwarte WiFi w bibliotekach i instytucjach kultury – otwarte (prawnie i technologicznie) repozytoria i obowiązek publikowania w nich wyników badań, zasobów edukacyjnych, rozwiązań informatycznych itp. stworzonych z apubliczne pieniądze – jawność i przejrzystość informacji o usługach oraz kanałach informacyjnych i komunikacyjnych (kto jest właścicielem, jakie obowiązują zasady, sieć publiczna czy prywatna, itp) – udział czynników społecznych (sformalizowanych i niesformalizowanych) w budowaniu, utrzymywaniu, kontrolowaniu infrastruktury (w tym finansowanie i wspieranie hackerspace'ów/fablabów/makerlabów przez państwo na zasadach podobnych do bibliotek publicznych).

W dyskusji na temat warunków brzegowych w sferze prawa pojawiły się oczekiwania natury fundamentalnej, takie jak działający i transparentny system konsultacji społecznych (bo tu zaczyna się tworzenie prawa) oraz wymóg tworzenia prawa w oparciu o dowody, które podlegają weryfikacji w procesie legislacyjnym. Uczestnicy akcentowali potrzebę zrewidowania istniejących przepisów pod kątem ich spójności, zapewnienia jednolitej wykładni przepisów prawa przynajmniej na poziomie ministerialnym oraz stworzenia wykładni obowiązującego prawa napisanej prostym, powszechnie zrozumiałym językiem. Pojawiły się też propozycje konkretnych gwarancji prawnych, które powinny zostać wprowadzone na poziomie ustawowym: gwarancja neutralności sieci i prawo do korzystania z dowolnych aplikacji i usług o ile nie szkodzą one sieci; gwarancje chroniące użytkowników przed arbitralnym odłączeniem od sieci; konkretne gwarancje prawa do prywatności, w szczególności prawo do przenoszenia i usuwania własnych danych czy wreszcie kompleksowa reforma prawa autorskiego. Burzliwą dyskusję wzbudziły natomiast takie postulaty, jak wprowadzenie zasady ochrony prywatności w fazie projektowania (privacy by design) czy zagwarantowanie możliwości korzystania z usług publicznych i kontaktowania się z organami władzy w formie analogowej.

Bardzo dziękujemy wszystkim uczestnikom spotkania za wspólną pracę.

Komentarze

Dodaj komentarz