Organizator
Fundacja Nowoczesna Polska

Czy dozwolony użytek obejmuje korzystanie z utworu przez jednostki organizacyjne (np. osoby prawne)? Czy podmioty te mogą zapoznawać się z tymi utworami np. w celu rozważenia zasadności kupienia licencji?

Tematy: zgoda uprawnionego / dozwolony użytek / dozwolony użytek osobisty / art. 23 pr. aut. / art. 27 pr. aut. / art. 28 pr. aut. / art. 33 pr. aut. / jednostki organizacyjne / zapoznanie się z utworem

Istnieją przepisy o dozwolonym użytku, które obejmują jednostki organizacyjne. Np. art. 27 zezwalający na korzystanie z utworów instytucjom naukowym i oświatowym lub art. 28 pozwalający udostępniać utwory bibliotekom, szkołom i archiwom. Niektóre inne przepisy o dozwolonym użytku dotyczą każdego użytkownika – zarówno osób fizycznych, jak i jednostek organizacyjnych, jak np. art. 33 lub 33^1.

Można mieć natomiast wątpliwości co do podmiotowego zakresu dozwolonego użytku osobistego (art. 23). Przepis ten ogranicza zakres korzystania do „własnego użytku osobistego” oraz do „kręgu osób pozostających w związku osobistym”. Doktryna i orzecznictwo nie są zgodne, czy wobec tego brzmienia można skopiować utwór na własne potrzeby zawodowe, i czy w ogóle można mówić o „osobistym użytku” jednostek organizacyjnych. Przyjęcie ścisłej wykładni art. 23 zdelegalizowałoby codzienne czynności wykonywane w większości zawodów wymagających stałego pozyskiwania wiedzy – takich jak prawnicy, lekarze, księgowi itd. (kopiowanie artykułów z prasy specjalistycznej, przesyłanie ich sobie mailem itd.). Mogłoby to także sparaliżować bieżące działanie wielu jednostek organizacyjnych.

Warto przy tym pamiętać, że korzystanie w ramach dozwolonego użytku osobistego jest odpłatne. Pobierane są opłaty od czystych nośników (płyt CD, DVD, papieru kserograficznego) i urządzeń takich jak dyski twarde. Opłaty te pobierane są od wszystkich takich nośników i urządzeń, niezależnie od tego, przez kogo i w jakim celu są one wykorzystywane. Wdrożenie i egzekwowanie ścisłej interpretacji art. 23 powinno wobec tego iść w parze ze zwolnieniem od opłat nośników i urządzeń wykorzystywanych na cele zawodowe wraz z wprowadzeniem sprawnego mechanizmu uzyskiwania licencji na korzystanie z utworów.

Poza tym, samo zapoznawanie się z utworem nie stanowi wkroczenia w prawa autorskie. O takim wkroczeniu możemy mówić dopiero w sytuacji dokonania zwielokrotnienia, rozpowszechnienia lub modyfikacji utworu. Dopiero wtedy musimy zastanawiać się, czy czynność objęta jest dozwolonym użytkiem, czy też wymagana jest zgoda uprawnionego.

dr Krzysztof Siewicz

Wróć do listy pytań.