Organizator
Fundacja Nowoczesna Polska

Bierzemy udział w tworzeniu muzeum. Czy możemy bezpłatnie, bez zgody autorów artykułów, wydawców, itd. wykorzystać materiały, w następujących przypadkach:
1. na jednej ze ścian muzeum ma być fototapeta, na którą złoży się zbiór materiałów prasowych (polskich i zagranicznych) wraz z zawartymi w nich zdjęciami.
2. W prezentacji multimedialnej pokazywane będą materiały prasowe obrazujące słowa lektora.
Skany artykułów zostaną pozyskane z biblioteki. Działalność muzeum nie będzie miała charakteru komercyjnego. Czy można w obu przypadkach zastosować prawo cytatu (Art. 29)?

Tematy: art. 29 pr. aut. / wizerunek

Rzeczywiście spośród wszystkich przepisów ustawy o prawie autorskim dotyczących dozwolonego użytku (art. 23-35 pr. aut.) dozwolony cytat budzi najmniej wątpliwości co do możliwości jego zastosowania w opisanym przypadku. Zgodnie z art. 29 ust. 1 pr. aut. wolno przytaczać w utworach stanowiących samoistną całość urywki rozpowszechnionych utworów lub drobne utwory w całości, w zakresie uzasadnionym wyjaśnianiem, analizą krytyczną, nauczaniem lub prawami gatunku twórczości.

W większości przypadków zarówno będąca kolażem fototapeta, jak i prezentacja multimedialna będą stanowiły utwory w rozumieniu prawa autorskiego ( utwór). Dopuszczalność cytowania w nich innych dzieł jest uwarunkowana rozmiarami cytatu, a także jego celem. Trzeba tu pamiętać, że cytat powinien pełnić podrzędną funkcję w stosunku do całości dzieła. W tym kontekście kolaż jako dzieło „bazujące” na zapożyczeniach jest utworem nietypowym – poza cytatami może nie pojawić się w nim inna treść. A skoro tak, to „podrzędność” poszczególnych cytatów musiałaby być oceniana w relacji nie tyle do treści wykreowanej samodzielnie przez twórcę, ile do pozostałych fragmentów innych utworów.

Inaczej przedstawia się kwestia prezentacji multimedialnej. Tutaj celem cytowania byłoby wyjaśnianie, względnie nauczanie – w przypadku popularyzowania w prezentacji wiedzy naukowej. W literaturze prawniczej wskazuje się, że cytat służący wyjaśnianiu powinien czynić wywód bardziej zrozumiałym. Pomiędzy określoną treścią a cytatem powinien zatem zachodzić bezpośredni i zarazem konieczny związek. Innymi słowy, bez posłużenia się cytatem określona treść mogłaby być niejasna. Natomiast w przypadku nauczania twierdzi się, że cytat może służyć zgrabnemu ujęciu danej myśli lub pogłębieniu erudycji uczącego się.

Należy tu także pamiętać o dwóch przepisach wyznaczających ramy dozwolonego użytku utworów. Po pierwsze, art. 34 pr. aut., zgodnie z którym można korzystać z utworów w granicach dozwolonego użytku pod warunkiem wymienienia imienia i nazwiska twórcy oraz źródła. W dalszej części przepisu wskazuje się, że podanie twórcy i źródła powinno uwzględniać istniejące możliwości. Po drugie, art. 35 pr. aut., który stanowi, że dozwolony użytek nie może naruszać normalnego korzystania z utworu lub godzić w słuszne interesy twórcy.

Dodatkowo trzeba mieć też na uwadze przepisy dotyczące autorskich praw osobistych. Jednym z nich jest prawo do rzetelnego wykorzystania utworu (art. 16 pkt 3 pr. aut.). Należy zatem czuwać nad tym, by kontekst cytatu nie wypaczał treści cytowanego dzieła.

W odniesieniu natomiast do rozpowszechniania wizerunku, bez zgody osoby przedstawionej jest to dopuszczalne w następujących przypadkach. Po pierwsze, gdy rozpowszechniany jest wizerunek osoby powszechnie znanej, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych. Po drugie, gdy wizerunek przedstawia osobę stanowiącą jedynie szczegół całości takiej jak zgromadzenie, krajobraz, publiczna impreza (art. 81 pr. aut.).

Alicja Rytel

Wróć do listy pytań.